Ehram Kumaşı ve Bez Bebek Projesi: Erzurum’un Kültürel Mirası
Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Tekstil ve Moda Tasarımı Ana Bilim Dalı’ndan Doç. Dr. Zeynep Kırkıncıoğlu, yaklaşık iki yıl önce ehram kumaşını kullanarak bir bez bebek projesi başlatmıştır. Bu projede amacı, geçmişten günümüze yöredeki kadınların örtünmek için kullandığı bu geleneksel kumaşı modern bir şekilde yorumlayarak, hem kültürel sürdürülebilirliği sağlamak hem de Erzurum’un hediyelik eşya ve oyuncak sektörüne alternatif ürünler sunmaktır.
Kültürel Sürdürülebilirlik ve Geleneksel Giyim
Doç. Dr. Kırkıncıoğlu, projeyi geliştirirken Erzurum’un kültürel kimliğini ön plana çıkarmayı hedeflediklerini vurgulamaktadır. Proje kapsamında, ehram kumaşından üretilen bez bebekler, Erzurum’un geleneksel giyim kuşamını yansıtan replikalar olarak tasarlanmıştır. Bu bağlamda, geçmişten günümüze geleneksel giyim tarzları, sokak, günlük ve özel gün kıyafetleri ayrımına göre bez bebeklerde temsil edilmektedir.
- Genç kızlar için beyaz ehram
- Evli kadınlar için koyu renk ehram
- Yaşlı dul kadınlar için farklı renk ve desenler
Bu çeşitlilik, ehramın bürünme biçimlerine göre değişiklik göstermekte, dolayısıyla kültürel kimliğin önemini vurgulamaktadır. Proje, bu geleneksel yapıyı modern bebek tasarımlarında yaşatarak, gelecek nesillere aktarmayı hedeflemektedir.
Bez Bebeklerin Tasarım Süreci
Ehramın yapımı, koyun yününden elde edilen iplerin dokuma tezgahlarında işlenmesi ile gerçekleşmektedir. Bu süreç, geleneksel üretim yöntemlerini pekiştirmekte ve zamanla unutulmaya yüz tutan el sanatlarını yeniden canlandırmaktadır. Doç. Dr. Kırkıncıoğlu, bu bağlamda bez bebeklere teşi (yün eğirmek için kullanılan alet) koyarak, ehramın yapım aşamasını hatırlatmayı amaçlamaktadır.
Seri Üretim ve Yerel İşbirliği
Projenin önemli bir aşaması da seri üretim aşamasıdır. Tortum, Tekman ve Karayazı kaymakamlıklarıyla yapılan işbirliği sayesinde, ehramdan bez bebeklerin üretim süreci hızlandırılmaktadır. Bu işbirliği, yerel ekonomiye katkı sağlamanın yanı sıra, Erzurum’un kültürel değerlerini de gün yüzüne çıkarmaktadır.
Çocukların Yabancı Figürlerden Uzaklaşması
Doç. Dr. Kırkıncıoğlu, çocukların yabancı kahraman figürleriyle büyümesine karşı duyduğu rahatsızlığı ifade etmektedir. Genellikle kız çocukları Barbie bebek ve erkek çocukları Batman gibi figürlerle büyümektedir. Bu duruma karşı bir alternatif sunmak amacıyla, doğal kumaşlardan üretilen bez bebekler geliştirilmiştir. Bu bebekler, çocukların doğallıkla temas etmesini sağlamakta ve onların enerji atmalarına yardımcı olmaktadır.
Kültürel Mirasın Gelecek Kuşaklara Aktarılması
Bez bebeklerin prototiplerinde, geçmişten günümüze uzanan gümüş kemer, burma bilezik ve iğne oyası gibi takı ve aksesuarlar da kullanılmaktadır. Proje, kültürümüzü ön plana çıkararak ehramı gelecek kuşaklara aktarmayı amaçlamaktadır. 100 yıl sonra bir kişi bu bebeklere baktığında, geçmişteki geleneksel kıyafetlerin nasıl giyildiğini ve hangi takıların kullanıldığını anlayabilecektir.
Sonuç: Sürdürülebilirlik ve Yerel Üretim
Bez bebekler, iç iskeletleri atık kumaş ve malzemelerle oluşturulmakta, dışarıda ise koyunun saf yününden elde edilen ehram kumaşı ile giydirilmektedir. Bu tasarım, sürdürülebilirlik ilkesini ön planda tutarak, çevre dostu bir üretim süreci sunmaktadır. Erzurum’un kültürel değerlerini yaşatmak ve çocukların doğal malzemelerle büyümesini sağlamak, bu projenin temel amaçları arasında yer almaktadır.
